PastoRia.nl

maandag
17 December 2018


< < < Terug

Doorgeven

Ko Schuurmans schreef in Doorgeven nr 5 van de 16e jaargang (2002) als inleiding op het artikel van Pastor Ria hetvolgende:

"Alweer het 5de dus laatste nummer van deze 16de jaargang van Doorgeven. Voor ik de inhoud met u langs loop eerst wat nieuws. Als redactie feliciteren wij ons mede-lid mevrouw Ria Casalod - Brakenhoff van harte met het succesvol afronden van haar zevenjarige theologiestudie aan Fontyshogeschool D’Bruynvis te Amsterdam. Op 9 november j.l. kreeg zij haar diploma uitgereikt. Zij werd daarbij toegesproken door een ander redactielid oftewel bovengetekende, die als docent liturgie niet alleen les aan haar heeft gegeven maar ook haar scriptie heeft begeleid. Overigens heeft Ria ook les gekregen van Loek Seeboldt, die eveneens als docent liturgie aan deze opleiding is verbonden. Wie nu echter denkt, dat Ria met zoveel bekende docenten op een koopje het eind heeft bereikt heeft het natuurlijk mis. Een theologiestudie bestaat immers uit nog veel meer vakken dan liturgie alleen! Over haar boeiende en leerzame scriptie leest u in dit nummer van haar eigen hand meer. Het is zonder meer een knappe prestatie van Ria te noemen. Ruim een jaar na de dood van haar veel te vroeg gestorven man Ramon Casalod in 1994 vatte zij de moed om theologie te gaan studeren. Zij werd daartoe aangezet door haar omgeving, die echter niet veel meer hoefde te doen dan een heel klein zetje geven. Het was namelijk al heel lang een grote wens van haar. En wat gaat nu Ria doen? Op haar lauweren rusten? Dan kent u Ria niet. Op 15 september al kon Ria starten met haar werk als pastoraal werkster in de nieuw gevormde cluster van de parochies van Assendelft, Wormerveer en Kalf - Zaandam. Wij feliciteren deze drie parochies van harte met Ria, want wij weten als geen ander hoe creatief en hard zij kan werken met open ogen en oren en vanuit een groot hart voor heel veel mensen. Een beetje bezorgd waren wij als redactie natuurlijk wel, want zou zij mee willen blijven doen met Doorgeven? Wij kunnen en willen haar nog lang niet missen! Gelukkig heeft ze - niet eens onder druk - beloofd te blijven! Van David, haar ICT - zoon, die ook heel deskundig de Doorgeven-website beheert, kreeg zij ter gelegenheid van haar afstuderen een eigen website aangeboden. Wie nieuwsgierig is naar haar stappen op het pastorale pad in de Zaanstreek kan nu met haar meelopen door www.pastoria.nl aan te klikken.



Gelegenheidsliturgie - Bron van nieuwe rituelen?

Ria Casalod Brakenhoff

In dit artikel wil ik u een klein beetje laten proeven van het wordingsproces en de uiteindelijke totstandkoming van mijn eindscriptie voor de, op 20 augustus 2002 afgeronde, 7-jarige Theologiestudie. Voor het gekozen onderwerp ”Rituelen en gelegenheidsliturgie” heb ik mij mede laten inspireren door de inbreng van mijn collega’s tijdens de redactievergaderingen van Doorgeven. Met name in de vorige jaargang bespraken wij daarin uitgebreid de mogelijkheden (en onmogelijkheden) rondom het thema “Gelegenheidsliturgie”. Een onderwerp dat ons aangereikt werd door Frans Jespers (T.L.84, pg.339-348). Het werk is voltooid, de scriptie goedgekeurd en vermenigvuldigd - het diploma aan de muur - een beetje van mijn vreugde deel ik met de lezers en lezeressen van Doorgeven!.

Waarom dit onderwerp?

In het leven van mensen zijn er markeringsmomenten en bijzondere gelegenheden die in de pastorale contacten vragen om een eigen liturgische vorm met een eigen ritueel. Het zijn juist die situaties waarbij pastores niet terug kunnen vallen op ‘een missaal’ voor die bijzondere momenten in het leven. Er is immers meer dan de mis. Een uitdrukking die Ko Schuurmans, hanteerde in een artikel in Doorgeven jaargang 15 nummer 2, getiteld ‘Paraliturgie: er is meer dan de mis!’.In dit artikel gaat Ko in op de vragen waar pastores en voorgangers voor gesteld kunnen worden bij grote of kleine grenssituaties in het leven van mensen. Het zijn momenten waar gezocht moet worden naar een passend ritueel voor een bijzondere gelegenheid ten dienste van deze ene unieke samengekomen gemeenschap van mensen. Dikwijls gaat het om liturgie in kleine kring en beperkte duur. Een liturgie die ‘naast’ (para) en ‘ten dienste van’ de min of meer officiële liturgie kan bestaan. We vieren ‘kleine’ liturgie om allerlei redenen. Een van die redenen is misschien ook wel om leerpunten te verzamelen ten dienste van de ‘grote’ liturgie. Ook wilde ik weten welke rituelen waarlijk, passend en heilzaam zijn bij deze ene speciale gelegenheid? Hieruit ontstond het begin van een zoektocht in een nieuw ‘ritueel landschap’ (Menken Bekius) naar liturgische vormen ten dienste van het groepspastoraat. Hoe en waar kunnen we tot nieuwe rituelen en nieuwe vieringsvormen komen. In het bijzonder voor die bepaalde gelegenheden in een mensenleven waarvoor niet uitgegaan kan worden van een bestaande liturgische orde van dienst. In mijn scriptie doelde ik daarvoor niet specifiek op de voorgeschreven rituele handelingen van de zeven kerkelijke sacramenten, even-min op de onovertroffen rituelen van de zondagse eucharistieviering. Ik wilde mij meer richten op de kleinschalige liturgische vormen, uitgaande van de christelijke boodschap:‘waar er twee of drie in mijn naam bijeen zijn, daar ben Ik in hun midden’ (Matteüs 18,20).

Ko Schuurmans eindigde zijn artikel ‘Paralituigie, Er is meer dan de mis’ met een voorstel en uitdaging aan de lezers en lezeressen van Doorgeven: wie durft invulling te geven aan nieuwe rituelen en vormen van vieringen bij bijzondere gelegenheden. Deze uitdaging ben ik in mijn scriptie aangegaan. Daarbij komen vragen aan de orde die mij intrigeerde en voortdurend bezighielden. Vervolgens opperde ik het plan om in mijn laatste studiejaren de voorstellen van Ko als uitdaging aan te nemen. In mijn eigen praktijk kon ik de voorbeelden toepassen, uitproberen en uitwerken. Een ideaal uitgangspunt daar ik mij zowel in een lerende situatie (stageplaatsen) als in een werksituatie (pastor in een kloosterverzorgingshuis) bevond.

Van pastores die ingaan op de vraag van mensen om een speciale gelegenheid ritueel in te vullen, wordt veel liturgische kennis, een groot liturgisch invoelen en liturgische creativiteit vereist. Bovendien moet hij of zij het aandurven om empathisch begaan te zijn met mensen, én zich terdege beseffen dat je als pastor staat voor deze ene, unieke en specifieke gemeenschap van gelovigen die hier en nu bijeen gekomen zijn!

Muziek - gebeden - stilte - kunst - symbolische handelingen, kortom het materiaal waarvan rituelen worden opgebouwd zijn kennelijk in staat geleidingen in mensen tot stand te brengen, op veel dieper niveau dan alleen woorden kunnen doen. In rituelen kan blijkbaar troost niet alleen worden aangezegd maar ook ervaren. In rituelen kan soms onder voorwaarden een stukje heling tot stand worden gebracht. ‘In de kerk wisten we dat allang’, zei Corja Menken Bekius tijdens haar inleiding in het Theologencafé De Toog Haarlem, ‘liturgie kan lagen raken in mensen en dingen bewerkstelligen die niet door anderen zijn te bewerken’.

OPBOUW

De opbouw van de scriptie is als volgt:

Hoofdstuk 1 beschrijft de Inleiding en probleemstelling.

Het 2de hoofdstuk: Ritueel Landschap behandelt aan de hand van de literatuur, de theorie en de betekenis van liturgie, het gebruik van symbool, symbooltaal en symboolhandeling.

Het 3de hoofdstuk Rituelen gaat dieper in op het containerbegrip ‘Rituelen’ vanuit de recente literatuur.

Het 4de hoofdstuk is het meest omvangrijk. Naast de betekenis van het gebruik van rituelen in het pastoraat, wordt er uitgebreid ingegaan op de praktijkstituatie van de rituelen in het pastoraat.

Een tiental eigen praktijkvoorbeelden worden uitgebreid besproken, uitgewerkt en van commentaar voorzien. Deze gelegenheidsvieringen dragen een heel divers karakter en zijn ontstaan vanuit heel praktische pastorale en veel voorkomende situaties. De nadruk in deze vieringen ligt vooral op de herkenbaarheid en de praktische mogelijkheid om als pastor/voorganger invulling te kunnen geven aan bijzondere momenten in het gewone leven van mensen. De titels van de beschreven gelegenheidsvieringen geven duidelijkheid over de veelzijdigheid van de mogelijkheden:

1. Afscheid vieren van het oude huis en opstap naar het nieuwe;

2. Verjaardag vieren in verpleeghuis;

3. Gebedsmoment rond een ernstig zieke vader in het verpleeghuis;

4. Gebedsmoment rond een ernstig zieke moeder in het verpleeghuis;

5. Vieren van een eerste sterfdag;

6. Mariaviering in verzorgingshuis;

7. Gebedsmoment bij beëindiging van een cursus;

8. Afsluitende viering met een vrouwengespreksgroep

9. Gebedsmoment met een nabestaandengroep

10. Afsluitende viering met jongerengroep

In het 5de hoofdstuk beschrijf ik een reeks criteria die grotendeels ontwikkeld en ontstaan zijn vanuit de praktijksituatie. Het zijn criteria zowel ten aanzien van het ritueel, als van de pastor die werkt met rituelen in de gelegenheidsliturgie, als ook ten aanzien van de teksten en gebeden. Voor deze laatste criteria is gebruik gemaakt van de literatuur.

Het boeiendst van het schrijven van deze scriptie is voor mij de ontdekkingstocht in mijzelf. Het onderwerp wordt een deel van je zijn - je denken wordt maandenlang beheerst door één doel - je opmerkingsgave naar situaties in het leven van mensen wordt tot in de puntjes uitgezuiverd. Het was een heerlijke tijd! Een klein deel van de conclusie is dat het ritueel een tussenstation aanbiedt waar mensen volle aandacht en ruimte geboden wordt. In het hier en nu van dit moment, mogen mensen bij elkaar hun gevoelens uiten en hun levensverhalen met elkaar delen. Om dan als pastor die ene speciale gelegenheid te ontdekken die het de moeite waard maakt om dit vierend met een ritueel óp te laten lichten en te brengen voor Gods Aanschijn. Gewoon ‘in Godsnaam’ elkaar nabij proberen te zijn.

*******************************

Gelegenheidsliturgie - Bron van nieuwe rituelen? - Ria Casalod Brakenhoff
Eindscriptie Theologie- Fontyshogescholen te Amsterdam.
Te bestellen door overmaking van 10 Euro op Postgiro 18 25 772 t.n.v. M.J.G. Casalod Brakenhoff - Assendelft
Vermeld duidelijk het verzendadres!
info: www.PastoRia.nl



< < < Terug



Website 2002 - 2014, copyright © Pastor Ria